Wat is een catechismus?

Een catechismus is een beknopte samenvatting van de christelijke leer in de vorm van vragen en antwoorden. Hij bedenkt niets nieuws, maar vat samen wat de Bijbel leert — kort, ordelijk en te onthouden — zodat het van generatie op generatie kan worden doorgegeven: van ouder op kind, van gemeente op nieuwe gelovige.

Het is dus geen tweede gezag naast de Schrift, maar een hulpmiddel om de inhoud van de Schrift helder te leren kennen. De vraag klinkt eenvoudig — wat geloven wij eigenlijk? — en het antwoord wordt niet lichtvoetig gegeven, maar met de stem van de kerk door de eeuwen heen.

Waar komt het woord vandaan?

Ons woord catechismus gaat terug op het Griekse katēcheō, dat ‘mondeling onderwijzen’ betekent — onderwijs van mond tot oor, door voorzeggen en herhalen. Het staat al in het Nieuwe Testament. Lukas schrijft aan Theofilus “opdat u de zekerheid kent van de dingen waarin u onderwezen bent” (Lukas 1:4); Paulus spreekt over “wie onderwezen wordt in het Woord” (Galaten 6:6); en van Apollos lezen we dat hij “onderwezen was in de weg van de Heere” (Handelingen 18:25). Onderwijzen in de leer is zo oud als de kerk zelf.

Waarom vraag en antwoord?

De vraag-en-antwoordvorm is geen toevallige verpakking. Ze maakt de leer te onthouden en door te geven. Een vraag zet je stil bij wat je eigenlijk belijdt; het antwoord geeft je de woorden om het na te zeggen, te overwegen en verder te vertellen. Zo bewaart een catechismus de gemeente bij de gezonde leer en behoedt ze voor dwaalleer — niet als een dwangbuis, maar als een houvast.

Juist die diepgang en robuustheid raken we kwijt wanneer de catechismus uit beeld verdwijnt. Meer daarover leest u op de pagina over deze site.

Catechismus, catechese of catechisatie — wat is het verschil?

Deze woorden liggen dicht bij elkaar, maar wijzen op iets anders. De catechismus is het geschrift zelf: de tekst met de vragen en antwoorden. Catechese en catechisatie duiden op het onderwijzen zelf — de les of de vorming waarin die leer wordt doorgegeven, vaak in de gemeente of thuis. De catechismus is dus het boek; catechese is wat je ermee doet.

Welke catechismi zijn er?

Door de eeuwen heen zijn er vele opgesteld. In Nederland is de Heidelbergse Catechismus (1563) de bekendste, ingedeeld in 52 Zondagen en drie stukken: ellende, verlossing en dankbaarheid. In de gereformeerd-baptistische traditie is er de Baptisten-catechismus, gebaseerd op de Westminster Shorter Catechism (1648), met baptistische aanpassingen rond de doop. Daarnaast zijn er onder meer de Westminster Larger Catechism en Luthers Kleine Catechismus.

Op deze site kunt u beide bovengenoemde catechismi volledig lezen, doorzoeken en bestuderen — met de Bijbelteksten waarop elk antwoord rust erbij.

Hoe gebruik je een catechismus vandaag?

Een catechismus is er niet om in een kast te staan, maar om gebruikt te worden. Lees hem van vraag 1 tot het einde, of neem één vraag per week en overweeg de teksten erbij. Wie wil memoriseren, kan op elke vraagpagina het antwoord verbergen en zichzelf overhoren; wie samen leest, kan de pagina uitprinten. U kunt ook per onderwerp bladeren via de thema’s — van de Drie-eenheid tot het gebed — of van Bijbeltekst naar leer via de Schriftindex.