Skip navigatie

Inhoud

Les 7: doopritus

Home > Doopcatechese > Les 7: doopritus

Romeinen 6, 2b-4
Hoe zouden wij nog in zonde leven, wij die dood zijn voor de zonde? Weet u niet dat wij door de doop die ons één heeft gemaakt met Christus Jezus, delen in zijn dood? Door de doop in zijn dood zijn wij met Hem begraven, opdat ook wij, zoals Christus door de macht van zijn Vader uit de doden is opgewekt, een nieuw leven zouden gaan leiden.

Korte uitleg: Paulus zegt hier dat dopen te maken heeft met het sterven en verrijzen van Jezus. Door de doop sterven en verrijzen wij met Jezus en krijgen wij deel aan het eeuwig leven. In de vorige les zijn wij zondevergeving en eeuwig leven al tegen gekomen in de geloofsbelijdenis. Deze zevende en laatste les staat helemaal in het teken van de betekenis van het doopritueel - de drievoudige onderdompeling of begieting met water.

Wij bekijken deze lessen de vier elementen in de doopritus en hun symbolische betekenis. De vier zijn in de juiste volgorde: water, witte kleding, olie en kaarslicht. Voordat we gaan kijken naar de symbolische betekenissen die deze elementen hebben in de doop, willen we eerst kijken naar hun eigenschappen, die ze zo geschikt maken om die betekenissen te dragen. We doen dat in de omgekeerde volgorde, waarin ze in de viering langskomen.

Opdracht: Welke eigenschappen heeft (kaars)licht? Bedenk voor jezelf, of noem tegen elkaar waar je (kaars)licht allemaal voor gebruikt.

Hieronder zie je wat anderen tot nu toe hebben bedacht. Heb jij een eigenschap gevonden die nog niet in de lijst staat, dan kan je die er aan toevoegen.



Opdracht: Welke eigenschappen heeft olie of vet. Bedenk voor jezelf, of vertel elkaar waar je olie of vet allemaal voor gebruikt, en welke eigenschappen daarbij een rol spelen.

Hieronder zie je wat anderen tot nu toe hebben bedacht. Heb jij een eigenschap gevonden die nog niet in de lijst staat, dan kan je die er aan toevoegen.



Opdracht: Waar gebruik je witte kleding voor? Bedenk voor jezelf, of vertel elkaar waar en wanneer je witte kleding draagt, en welke eigenschap daar een rol bij speelt.

Hieronder zie je wat anderen tot nu toe hebben bedacht. Heb jij iets bedacht dat nog niet in de lijst staat, dan kan je dat er aan toevoegen.



Opdracht: Welke eigenschappen heeft water. bedenk, of vertel elkaar welke eigenschappen water heeft en waarvoor je het allemaal gebruikt.

Hieronder zie je wat anderen tot nu toe hebben bedacht. Heb jij een eigenschap gevonden die nog niet in de lijst staat, dan kan je die er aan toevoegen.



Instructie: Water is het meest centrale element in de doop. In de betekenis van de doopwassing met water spelen drie eigenschappen van water een rol.

Ten eerste de eigenschap dat water essentieel is voor leven. Daarom kan water symbool staan voor leven, en kan het oprijzen uit water na een onderdompeling symbool staan voor een geboorte tot een nieuw leven. Ten tweede is water ook levensbedreigend. En zo kan het symbool staan voor de vernietiging van het oude leven. Ten derde heeft water de eigenschap dat het reinigt. Zo kan water symbool staan voor de reiniging van het kwade en van de zonde. In de bijbel vinden we een groot aantal verhalen waarin water een hoofdrol speelt. Het thema is telkens dat het oude wordt achtergelaten en een nieuwe toekomst wordt geopend.

Zo lezen we in het scheppingsverhaal (Gen. 1,1-2) hoe Gods Geest over de wateren zweefde en God uit een lege en woeste aarde uit dit water het leven schiep.

In het verhaal van de ark van Noach (Gen 6,5-9,17) lezen we hoe de aarde vol geweld is en dat God door het water alles wat op de aardbodem staat vernietigt. Alleen Noach vindt genade in Gods ogen. Hij bouwt een ark en zo worden zijn familie en van alle diersoorten een mannetje en een vrouwtje gered. Als teken van een nieuw verbond tussen God en de mensen zet God de regenboog op in de wolken.

Een heel bekend en voor de doop centraal verhaal kennen we als de doortocht door de Rietzee (Ex. 13,17-14,31). Het verhaal vertelt hoe de Israëlieten vluchten uit de slavernij van Egypte onder de farao. Ze trekken over de droge bodem van de zee. Als de farao met zijn leger hen willen achtervolgen, worden ze verzwolgen door het terugkerende water.
De joden gedenken deze bevrijding uit het slavenhuis jaarlijks met Pesach, het Joodse Pasen. Het verhaal wordt ook met het christelijke paasfeest gelezen.

Een ander verhaal waarin water een omkeer van een situatie van onheil naar een situatie van heil symboliseert is het verhaal van Jona en de grote vis (Jn.1-2). Daarin krijgt Jona de opdracht van God om naar Nineve te gaan om daar de inwoners de wacht aan te zeggen. Maar in plaats van te gaan vlucht Jona en hij neemt de boot naar Tarsis. Dan breekt een hevige storm los en als de mannen aan boord zich afvragen om wie deze ramp het schip treft, valt het lot op Jona. Jona bekent dat hij oorzaak is van de storm, en wordt vervolgens door de manner van boord ’gejonast’. Hij wordt door een grote vis opgeslokt, en wordt na drie dagen op het droge gespuwt. Hij aanvaardt dan alsnog zijn opdracht.

Met Pasen vieren we het verhaal van het lijden, sterven en de opstanding van Jezus. Traditioneel wordt deze doortocht door de dood verbonden met de doortocht door de Rietzee. Ons doopritueel symboliseert die doortocht: we sterven met Christus, opdat we met Hem oprijzen tot een nieuw leven.

Dit nieuwe leven wordt aangeduid als een leven in de Geest van Jezus. Dat houdt twee dingen in. Ten eerste een leven zoals Jezus dat heeft geleefd. Hij wordt ons voorgehouden als voorbeeld voor hoe een waarachtig mensenleven er uit moet zien. Ten tweede een leven uit de kracht van Gods Geest. Niet alleen houdt Jezus ons voor hoe wij moeten leven, door ons zijn Geest van liefde te schenken worden wij ook in staat gesteld om het voorbeeld na te volgen.

De witte kleding symboliseert dit nieuwe leven in de Geest: "Want u bent allemaal kinderen van God door het geloof, in Christus Jezus. Want allemaal bent u in Christus gedoopt, met Christus bekleedt."

De olie of zalving in het doop (chrisma) staat symbool voor deze Geest van kracht. Olie en zalf hebben de eigenschap dat ze doordringen in de huid, en zo kunnen ze symbool staan voor de gave van de Geest die in ons woont. Daarnaast hebben olie en zalf de eigenschappen dat ze de huid soepel maken, minder vatbaar voor verwondingen. Ook deze eigenschappen maken olie en zalf geschikt om de werkzaamheid van de Geest te symboliseren: de Geest is God die in ons woont en ons sterk maakt van binnenuit.

In de bijbel werden met name koningen, profeten en priesters gezalfd. Van deze drie publieke figuren vond men het extra belangrijk dat zij regeerden en spraken in de Geest van God. Verder komen we in de bijbel de figuur tegen van de Messias, wat ’gezalfde’ betekent: de Verlosser die geheel en al vervuld is met Gods Geest. Christus, de titel die Jezus heeft toegekend gekregen, is het griekse woord voor gezalfde. Hij wordt dan ook de koning, profeet en priester bij uitstek genoemd.

Wanneer wij gedoopt worden worden wij ook tot ’gezalfden’ gemaakt: christenen, opdat ook wij leven uit de kracht van de Geest en delen in het koningschap, profeetschap en priesterschap van Christus. De drie termen staan voor de hele mens: de priester is degene die bidt, die viert en lofprijst, de koning is degene die bestuurt ten dienste van het volk, het leven inricht, en de profeet is degene die verkondigt en onderricht.

Het kaarslicht herinnert er ons ten slotte aan, dat we de gaven van de Geest niet alleen voor onszelf gekregen hebben. Kaarslicht geeft warmte en licht, en heeft de mooie eigenschap dat het doorgegeven kan worden. Zo wordt van de christen, de gedoopte, verwacht dat hij of zij een licht wil zijn voor anderen.


Matteüs 5, 13-16
Jullie zijn het licht van de wereld. Een stad kan niet verborgen blijven als ze boven op een berg ligt. Je steekt een lamp niet aan om haar onder de korenmaat te zetten, maar je zet haar op de kandelaar, en dan schijnt ze voor allen in huis. Laat zo jullie licht schijnen voor de mensen, opdat ze jullie goede werken zien en jullie Vader in de hemel verheerlijken.

In het doopritueel wordt de doopkaars aangestoken aan de paaskaars (eventueel via de huwelijkskaars van de ouders). Daarna kunnen de andere aanwezigen hun kaarsje aansteken aan de doopkaars. Zo wordt gesymboliseerd dat wij het licht krijgen van Christus en wij op onze beurt een licht voor anderen dienen te zijn.

Ga door naar het slot